مادها

oمادها مردماني بودند آريايي که در ابتداي قرن هفتم پيش از ميلاد سلطنت ماد را در آذربايجان و کردستان امروزي تاسيس نمودند .سلمانصر سوم در 837 ق .م در کتيبه اي براي اولين بار از مردمان پارسوا و آماداي نام مي برد که به ترتيب پارس ها و مادها بوده اند. مادي ها مدت زيادي تابع دولت آشور و درگير جنگ با ايشان بودند . چنان که  در زمان شمشي اداد و تيگلات پيلسر سوم بين دو دولت جنگي در گرفته است . سرزمين ماد را به دو قسمت تقسيم کرده اند : ماد بزرگ که شامل نواحي مرکزي و غربي ايران تا حدود کردستان و کوههاي زاگرس مي گشت و به آن گاهي ماد راگيانا که ري و اطراف آن را در برداشت نيز اطلاق مي کردند و ماد کوچک که شامل آذربايجان مي گشت .هرودوت مورخ يوناني مي نويسد مادها در عهد قديم موسوم به آريان بودند و بعدها خود را مادي ناميدند وي اين قوم را به شش طايفه زير تقسيم نموده است : مغ ها ، بوزها ، پارتاکن ها ، استروخات ها ، اري زانت ها و بودين ها .
 
o
                                                              دیااکو
 
دیااکو پسر فرورتیس را که دهقان بود و از نظر عدل و عدالت در میان مردم شهرت داشت ، بنیان گذاز سلسله ماد می شناسند . دیااکو اکباتان ( همدان امروزی و هگمتانه کتیبه های هخامنشی ) را پایتخت خود قرار داد . این شهر پیش از دیااکو نیز برقرار بوده اما توسط وی رونق خاصی گرفت . دیااکو به مدت پنجاه سال تحت سلطه دولت آشور حکومت نمود و موفق به متحد نمودن اقوام ماد گردید . سرانجام سلطان آشور از تحرکات دیااکو برآشفت و او را خلع و به شام تبعید نمود . 
 

                                                          فرورتيس


فرورتيس (655-633 ق.م )پس از پدر بر تخت نشست. پارس در اين زمان متحد ماد   گشت فرورتيس با جمع آوري سپاه و اتحاد با دولت اورارتو قصد خلاصي از قيموميت آشور را داشت که در جنگ شکست خورده و کشته مي شود . پادشاهان آشور در اين دوره به ترتيب سناخريب و آشور هِـيدون بوده اند .

 

            

                                           نگاره تخت جمشید ـ بزرگان ماد

   هووخشتر


هووخشتر ( کياکسار يوناني ها ) بزرگترين شاه ماد ، اقدام به تشکيل ارتشي منظم و تعليم ديده نمود و پس از آن به ياري پارس ها وارد جنگ با آشور شد و آنها را با وجود مقاومت شديد شکست داد . چيزي نمانده بود تا نينوا ( پايتخت آشور) سقوط کند که سکاها  يا همان آريا هاي نيمه وحشي که از ايشان در داستانهاي  ملي به عنوان  توراني ياد مي شود ، به ماد ( آذر بايجان ) حمله ور شدند و هوخ شتر مجبور به پايان جنگ و دفاع از ماد شد . سرانجام در شمال درياچه اروميه دو سپاه به هم رسيده و سپاهيان ماد شکست خوردند . 28 سال سکاها در ماد حکومت نمودند و شهر سقز که نامش را از همين سکاها گرفته است به عنوان پايتخت خود انتخاب کردند . تا آنکه هوخ شتر در سال 615 ق.م موفق به اخراج ايشان از ماد شد. در اين هنگام هوخ شتر پيمان صلحي با نبو پلاسر حاکم بابل بسته و با وي بر عليه ساراکس پادشاه آشور قيام نمود که اين بار موفق به فتح نينوا و پايان دادن ابدي به سفاکي هاي آشوريان گشت. اتحاد دولتهاي ماد و بابل پس از جنگ قطع نشد و به نشانه اتحاد ، نوه خود ( آمي تيس دختر ايخ تو ويگو )  را به عقد وليعهد بابل ( بخت النصر ) در آورد . ماناها نيز  تابعيت ماد را مي پذيرند .